DE NAAM PRINS                                                                                                            02-02-2013


In dit vorstelijk verband willen we ook melding maken van de samengestelde hoevenamen met keizer, koning, prins, e.d., die waarschijnlijk toch ook voor ’n deel van vorstelijke komaf zijn, ofschoon dergelijke namen ook vaak verband kunnen houden met opschriften of afbeeldingen op gevelstenen en uithangborden nu en dan in Limburg en N. Brabant misschien ook wel met de “koning” en de “keizer” der ouderwetse schutterijen of eindelijk met ’n bijnaam “Prins” of “Koning”, die, evenals “Paus”, in sommige streken door ’t boerenvolk schampertjes aan ’n ietwat te statige medeboer gegeven wordt.” [1]

 

Het Centraal Bureau voor Genealogie beheert de Nederlandse Familienamenbank met informatie over familienamen in Nederland.

 

Volgens deze Familienamenbank kan de naam “Prins” op verschillende manieren worden verklaard: als adresnaam, als naam verbonden aan een betrekking, als beroepsnaam, als metafoor en als naam gegeven aan een vondeling.

 

Adresnaam Zeer veel familienamen zijn afgeleid van aardrijkskundige namen. Herkomstnamen geven aan waar men vandaan kwam, welk gebied of landgoed men bezat of beheerde, of welke huizen men al dan niet met bijhorend land in eigendom of pacht had. Binnen de groep herkomstnamen is de groep adresnamen te onderscheiden. Adresnamen duiden tevens aan waar men woonde. Herkomstnamen gaan voornamelijk terug op namen van steden, dorpen en landen terwijl adresnamen voornamelijk teruggaan op namen van huizen, velden, waterlopen en straten.

 

Betrekking Het is reeds van oudsher een gebruik om twee personen die dezelfde naam dragen van elkaar te onderscheiden met een bijnaam die is ontleend aan de specifieke betrekking of aan de verwantschap tussen deze personen. Veel van die bijnamen zijn van vader op zoon overgegaan en familienamen geworden.

 

Beroepsnaam Deze categorie bevat de familienamen die berusten op de woordcategorie die met de Latijnse term 'nomina agentis' wordt aangeduid: woorden die van werkwoorden zijn afgeleid en handelende personen aanduiden. Tot deze categorie worden ook namen gerekend die aangeven wat iemand (wel eens of gewoonlijk) doet, ook als hij daarmee niet zijn brood verdient. In de naamkunde is de term beroepsnaam ingeburgerd, maar die is strikt genomen niet helemaal dekkend. De term beroepsnaam overtreft het nomen agentis met namen op -man en nog een aantal namen die van oorsprong geen handeling belichamen. De zogenaamde indirecte of metonymische beroepsnamen, zoals Brood voor 'bakker' en Appel voor 'appelhandelaar' behoren niet tot deze categorie. Wel zijn in deze categorie ook de 'standsnamen' ondergebracht, zoals Burger, De Poorter, De Ridder, Knaap, Meijer.

 

Metafoor Dit is een categorie familienamen die teruggaat op oorspronkelijke bijnamen die veelal zijn gegeven op grond van vergelijking en overeenkomst: de naamdrager heeft zijn naam te danken omdat hij lijkt op, of doet denken aan ... (vul in: zijn naam).

 

Vondeling Een categorie namen die aan vondelingen zijn gegeven en familienamen zijn geworden.


Noten bij De naam Prins

1. P. Vinc. Van Wijk, Boerderijnamen. Over hun oorsprong, geschiedenis en betekenis (Leiden 1948).